Wall of Text #15: Who compile the compiler

เป็นคำถามที่สงสัยตั้งแต่เด็กๆ ว่าโปรแกรมเราเขียนใน Python แล้วเวลารันต้องใช้ Python interpreter ที่โหลดในเน็ตมา ตัวไฟล์ Python interpreter มันสร้างขึ้นมาได้ยังไง

คำตอบก็ไปดูง่ายๆ คือ CPython ที่โหลดในเว็บมันเขียนด้วยภาษา C ก็เลยใช้ C compiler สร้างไฟล์นั้นขึ้นมา แล้วใครสร้างไฟล์ของ C compiler?

Linux from Scratch

ตอนประมาณ ม. ต้นเคยทำ Linux from Scratch ซึ่งเป็นหนังสือที่สอนวิธีสร้าง Linux ตั้งแต่ต้นด้วยตนเอง ไม่ได้สร้างมาจาก Linux อื่นๆ ที่มีอยู่แล้ว เขาจะมีแผ่นซีดีมาให้ซึ่งมีโปรแกรมพื้นฐานให้ประมาณหนึ่ง (Linux จอดำ) จากนั้นให้เรา compile โปรแกรมต่างๆ

ในเล่มบอกว่าตัว C compiler ที่ใช้คือโปรแกรม GCC ซึ่งเขียนด้วยภาษา C โดยให้เราเอา C compiler ในแผ่นซีดี compile GCC source code ก็แปลว่าต้องมี C compiler ก่อน จึงจะคอมไพล์ C compiler ได้ ก็เลยเป็นปัญหาไก่กับไข่ แต่มันตอบคำถามหนึ่งคือถ้าเราสร้างคอมพิวเตอร์สถาปัตยกรรมใหม่ (new computer architecture) ขึ้นมาเราจะเอา C compiler มาจากไหน โดยวิธีที่เขาเขียน สมมุติว่าผมสร้างเครื่องสถาปัตยกรรม whs32 ขึ้นมา และใช้เครื่อง amd64 เป็นเครื่อง desktop ให้ทำดังนี้

  1. แก้ไขโค้ด gcc เพิ่มให้สามารถ generate machine code ของ whs32 ได้
  2. เอา compiler ในเครื่อง amd64 ที่ generate machine code ของ amd64 มา compile gcc ตัวใหม่ เรียกว่า stage1 ซึ่งยังรันบน amd64 แต่ให้ผลลัพท์เป็นโค้ดที่รันใน whs32 (gcc สามารถเลือกให้ output machine code เป็นสถาปัตยกรรมเครื่องใดๆ ก็ได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นเครื่องที่รันอยู่)
  3. เอา stage1 ที่รันในเครื่อง amd64 มา compile ตัวเอง จะได้ gcc อีกตัวเรียกว่า stage2 ซึ่งรันบน whs32 และให้ผลลัพท์เป็นโค้ดที่รันใน whs32
  4. เอา stage2 รันบนเครื่อง whs32 มา compile ตัวเองใหม่ จะได้ stage3 เป็นอันเสร็จ
    • ที่ต้องทำ stage3 เพราะว่า stage2 อาจจะมีการอ้างอิง library, path ต่างๆ บนเครื่อง amd64 ทำให้ไปใช้งานจริงบนเครื่องอื่นไม่ได้ วิธีแก้ไขคือปิดฟีเจอร์ที่ไม่จำเป็นใน stage2 ออกไปก่อนเพื่อให้ compiler จบในตัว แล้วค่อย compile stage3 ที่มีฟีเจอร์ครบถ้วนในระบบจริง
    • เวลา gcc compile ตัวเอง แบบไม่ข้ามสถาปัตยกรรม มันจะ compile 3 ครั้ง
      1. ใช้ stage2 compile ตัวเองจาก source code เรียกว่า stage3.1
      2. ใช้ stage3.1 compile ตัวเองอีก 2 ครั้ง เรียกว่า stage3.2 และ stage3.3
      3. ตรวจสอบว่า stage3.2 = stage3.3 เพื่อทดสอบว่า compiler ทำงานได้ถูกต้อง
      4. ใช้ stage3.3 เป็นผลลัพท์ stage3

สรุปแล้วเราก็พอเข้าใจว่าถ้าสร้างชิพใหม่ขึ้นมาเราจะเอา compiler มาจากไหน แต่ compiler ตัวแรกมาจากไหน…? ก่อนจะเล่าต่อไป ขอไปเล่าเรื่องอื่นก่อนแล้วกัน

Why does this matter

Ken Thompson ผู้สร้างระบบปฏิบัติการ Unix และภาษา Go เคยตีพิมพ์ paper เรื่อง Reflection on trusting trust (1984) ว่าคุณจะรู้ได้อย่างไรว่า compiler ที่คุณใช้ไม่มี backdoor จริง

สมมุติว่ามี compiler ตัวหนึ่งซึ่งมันจะ detect source code pattern อย่างหนึ่งแล้วแทรก backdoor ลงไป และ detect source code ตัวเองเพื่อแทรกโค้ดตัวมันเองเข้าไป ถ้าเรา compile compiler ตัวนี้แล้วก็จะทำให้ backdoor ฝังอยู่ใน compiler ซึ่ง compile compiler ใหม่ก็ไม่หาย แต่ตรวจสอบหา backdoor ใน source code ไม่พบ ถ้าอย่างนั้นแล้วคุณจะแน่ใจได้อย่างไร ว่าระบบที่ใช้งานอยู่ไม่มี backdoor

ปรากฏว่ามีผู้พบว่า Ken Thompson เคยโจมตีด้วยท่านี้จริง โดยเขาเล่าในปี 1995 ว่าหลายสิบปีก่อนเขาสร้าง compiler แบบนี้จริงแล้วส่งให้แผนก UNIX support ติดตั้ง binary เข้าไปในระบบโดยอ้างว่ามีฟีเจอร์ใหม่ที่ไม่สามารถใช้ compiler เก่า compile source code ใหม่ได้ ใน compiler ใหม่นี้มีการฝัง backdoor ของโปรแกรม login ไว้

ต่อมามีผู้พบว่า symbol table (function list) ของ compiler มันแปลกๆ ก็เลยสั่งให้ compiler print assembly ออกมาซึ่งระบบแทรก backdoor ไม่ได้เขียนไว้รองรับคำสั่งนี้ แล้วเอา assembly ไปแปลงเป็น machine code ทำให้ backdoor หายไป

ในปัจจุบันจึงเป็นคำถามว่าถ้าหากเรามี backdoor ที่ซับซ้อนกว่าที่ Ken เคยสร้างไว้จริง เราจะมั่นใจได้อย่างไรว่าระบบคอมพิวเตอร์มีความปลอดภัยเพราะถึงแม้จะอ่านโค้ดทุกบรรทัดก็ไม่ได้แปลว่าจะเป็นโค้ดทั้งหมดของโปรแกรม

Go

Compiler ของภาษา Go เขียนขึ้นด้วยภาษา C ในตอนแรก จากนั้นถูกใช้เครื่องมือแปลงภาษา C เป็น Go ภายหลัง ทำให้ Go compiler ในปัจจุบันเขียนด้วยภาษา Go ดังนั้นทีมงาน Go จึงแนะนำวิธีสร้าง Go compiler ดังนี้

  1. ดาวน์โหลดซอร์สโค้ด Go 1.4 ซึ่งเป็นรุ่นสุดท้ายที่เขียนด้วยภาษา C
  2. Compile Go 1.4
  3. Compile Go 1.17.13 ด้วย Go 1.4
  4. Compile Go 1.20
  5. Compile Go รุ่นต่อๆ ไป โดยทีมงาน Go กำหนดว่า minimum compiler version ที่ใช้ compile รุ่นล่าสุดได้คือ version ที่ออกเมื่อประมาณ 1 ปีที่แล้ว

อีกวิธีหนึ่งที่ทำได้คือมีอีกโปรแกรมที่ compile ภาษา Go ได้นั่นคือ gccgo ซึ่งเขียนด้วยภาษา C และรองรับโค้ด Go ในระดับหนึ่ง สามารถใช้ gccgo compile Go รุ่นใหม่ได้เลย

Reproducible builds

ในปัจจุบัน Linux distribution หลายตัวเข้าร่วมโครงการ Reproducible builds ซึ่งเป็นอีกวิธีหนึ่งที่พอจะแก้ปัญหาความปลอดภัยด้านบนได้บ้าง โดย Linux distro จะทำให้ผลลัพท์ของการสร้าง package นั้นสามารถทำซ้ำได้ไฟล์เดียวกัน 100% ซึ่งใครก็สามารถทำซ้ำ ตรวจสอบได้ตลอดเวลาเพื่อยืนยันว่า package นั้นเกิดจาก source code จริงๆ เพราะ Linux บางตัวไม่มีระบบ CI/CD กลางเนื่องจากเป็นค่าใช้จ่าย แต่ให้ผู้สร้างแพคเกจ compile บนเครื่องตัวเอง เซ็นแล้วอัพโหลดไปแจกจ่าย

ขณะที่เขียนนี้ Package ทั้งหมดของ Linux ต่อไปนี้สามารถทำซ้ำ ตรวจสอบได้ด้วยตนเอง

  • Arch Linux 78.5%
  • Debian amd64 90.8%
  • openSUSE 94%

รวมถึง Go compiler 1.21 ด้วยที่ตัวที่ให้โหลดในหน้าเว็บ สามารถทำซ้ำได้ด้วยตนเอง

ฟังดูเหมือนว่าง่ายๆ ว่าโค้ดเดิมก็ควรจะได้ผลลัพท์เดิมเสมอ แต่ในความเป็นจริงแล้วอาจจะมีปัจจัยต่างๆ ที่ทำให้ได้ผลลัพท์ต่างกันไป เช่น

  • File metadata ไม่ตรงกัน ทำให้เวลาสร้าง/แตก zip แล้วไม่ตรง เช่น ชื่อเจ้าของไฟล์ สิทธิ์ หรือเวลาสร้างไฟล์
  • สถาปัตยกรรมไม่ตรงกัน เช่น compile ครั้งแรกใช้เครื่อง 32 bit ต่อมาใช้เครื่อง 64 bit แต่ compile เป็นโปรแกรม 32 bit ทั้งคู่ อาจจะได้ผลลัพท์ต่างกันเพราะมีการบันทึกค่าไว้
  • มีการฝังวันเวลาที่ compile เข้าไปในโปรแกรม (เช่นคำสั่ง version/about) ทำให้ได้ผลลัพท์ไม่ตรงกัน ซึ่งต้องลบโค้ดออกหรือกำหนดเป็นวันเวลาที่ fix ไว้
  • มีการฝัง path ที่ compile เข้าไปในโปรแกรม (เช่นใน stack trace เวลา crash) เวลาทำซ้ำอาจจะทำที่ path อื่น หรือระบุ path คนละแบบกัน (absolute/relative) ซึ่งจะต้องบันทึก path ไว้หรือให้ compiler normalize path ได้
  • มีการฝังข้อมูลเครื่องที่ compile เข้าไปในโปรแกรม เช่น username, hostname, timezone, language
  • Library ที่ใช้ไม่ตรงกัน เช่น มีการใช้ library ในเครื่องที่ไม่แจ้งไว้ พอคนอื่นไป compile แล้วหาไม่เจอ, ใช้ version ไม่ตรงกัน, compiler คนละตัวกัน
  • ในโค้ดมีการสุ่ม เช่นอ่านข้อมูลจาก filesystem หรือ HashMap มาแล้วไม่ได้ sort แต่ละครั้งจึงได้ลำดับสลับกัน

ดังนั้นผู้สร้างแพคเกจจะต้องตรวจหาปัญหาเหล่านี้และแก้ไขให้เรียบร้อย ซึ่งบางครั้ง compiler เองก็อาจจะเป็นที่มาของปัญหาเหล่านี้ได้เช่นกัน ไม่ใช่เฉพาะแค่ใน source code

เนื่องจาก Linux หลายตัวสามารถสร้างได้จาก source code อยู่แล้ว (ถึงอาจจะไม่ได้เท่ากันทุก bytes) ดังนั้นบริษัทใหญ่ๆ หลายที่จึงสร้าง Linux ของตัวเองซึ่งโปรแกรมส่วนมากก็เอามาจาก Linux อื่นๆ แต่ compile เองจะได้ไม่ต้องไว้ใจคนอื่น และอาจจะ modify ตามที่ตัวเองสนใจได้ด้วย เช่น

Guix Bootstrap

ที่เล่าไปด้านบนก็คือวิธีบริหารความเสี่ยงที่ใช้กันทั่วไปว่า Linux ที่ใช้งานอยู่นั้นเชื่อถือได้ แต่ยังอยู่บนข้อจำกัดว่าระบบที่ใช้งานอยู่เชื่อถือได้ และ C compiler ปัจจุบันเชื่อถือได้ ถ้าเราต้องการ C compiler ที่เชื่อถือได้จะทำอย่างไรดี

Guix เป็น Linux distribution ของโครงการ GNU ซึ่งมองว่าระบบ Linux นั้นสามารถ reproducible ได้จาก source code โดยขั้นตอนการ reproduce ก็เป็น source code เช่นเดียวกันซึ่งเขียนด้วยภาษา Scheme การติดตั้งแพคเกจต่างๆ ก็คือให้มัน reproduce build ของโปรแกรมนั้นๆ ขึ้นมา

ในขณะนี้ Guix ใช้โครงการ bootstrap-seeds เป็นจุดเริ่มต้น โดย bootstrap-seed ทำงานดังนี้

  1. กำหนดไฟล์ hex0 เป็นการแสดงเลขฐาน 2 ในรูปแบบเลขฐาน 16 (เช่นในไฟล์เขียนว่าว่า F0 ให้ output 11110000) และรองรับการใส่ comment
  2. สร้างโปรแกรมสำหรับแปลงไฟล์ hex0 ซึ่งเขียนด้วย machine code ของเครื่อง x86 ในรูปแบบไฟล์ hex0 โดย Guix จะใช้ไฟล์ hex0-seed ขนาด 357 bytes ที่แปลงมาสำเร็จรูปแล้ว แต่เราจะแปลงเองด้วยมือก็ได้
  3. Compile โปรแกรม hex1 ซึ่งเขียนด้วย hex0 โดย hex1 เป็นภาษาที่ปรับปรุงขึ้นมาจาก hex0 สามารถใช้ label สำหรับ jump ได้ (ก็คือต้องสามารถแทรก relative offset ของจุดที่แปะ label ไว้ในไฟล์จากจุดปัจจุบันได้)
  4. Compile โปรแกรม hex2 ซึ่งเขียนด้วย hex1 โดย hex2 จะเพิ่มความสามารถที่ label มีหลายตัวอักษรได้และสามารถหาตำแหน่งแบบ absolute ของ label ได้
  5. Compile โปรแกรม M0 ซึ่งเขียนด้วย hex2 ซึ่งสามารถกำหนด macro ได้ (ชุดคำสั่งที่ให้พิมพ์ซ้ำ)
  6. Compile โปรแกรม cc ซึ่งเขียนด้วย M0 เป็น C compiler แบบง่ายๆ ที่ใช้ชุดคำสั่งได้จำกัด
  7. Compile โปรแกรม M2-Planet ซึ่งเขียนด้วยภาษา C เท่าที่โปรแกรม cc รองรับ เป็น C compiler ที่รองรับชุดคำสั่งได้มากขึ้น
  8. Compile โปรแกรม GNU Mes ซึ่งเป็น C compiler และ interpreter ของภาษา Scheme (ที่ Guix ใช้) โดยสามารถคอมไพล์ได้จาก M2-Planet
  9. Compile โปรแกรม TinyCC (fork) ซึ่งสามารถใช้ compile GCC และไลบรารีอื่นๆ ที่ใช้งานใน Linux ปกติได้

(ในนี้ไม่รวมถึง tool อื่นๆ ที่ใช้ประกอบการรัน tool ข้างบน เช่น cat, shell, debug tool, linker, C standard library เป็นต้น)

หลังจากเรามี GCC และ library อื่นๆ แล้วก็สามารถ compile โปรแกรมอื่นๆ ไปเรื่อยๆ จนถึงโปรแกรมที่เราต้องการได้ เช่น Python interpreter โดยถ้าเราเชื่อว่า source code ทั้งหมดที่ใช้น่าเชื่อถือ ไม่มี backdoor แล้วกระบวนการนี้ก็ทำให้เรามั่นใจได้ว่าสามารถสร้างระบบ Linux ขึ้นมาได้โดยไม่ต้องใช้ compiler ตั้งต้น

ในปัจจุบันข้อจำกัดของระบบนี้คือต้องเชื่อได้ว่า Kernel ที่รันอยู่น่าเชื่อถือ เพราะเรารัน hex0 บน Kernel ปัจจุบัน ในอนาคตทีมงาน bootstrappable.org มีความคิดที่จะพัฒนา CPU architecture “Knight” ซึ่งสามารถออกแบบเป็นวงจร FPGA ได้เพื่อใช้สร้าง hex0 โดยไม่ต้องใช้คอมพิวเตอร์ และ builder-hex0 ที่เป็น OS พื้นฐานสามารถรัน hex0 ได้ในตัว

The original C compiler

แล้ว C compiler ตัวแรกสร้างมาจากไหน?

Dennis Richie (RIP) เขียนบันทึกไว้ว่า UNIX ตัวแรกถูกสร้างขึ้นโดย Ken Thompson (จำชื่อนี้ได้ไหม) ในปี 1968 โดยใช้โปรแกรม assembler (คล้ายๆ M0) ของเครื่อง GE-635 สร้างแถบกระดาษสำหรับเครื่อง PDP-7 จนมีโปรแกรมพื้นฐานพร้อมใช้งาน ได้แก่ Kernel, editor, shell, คำสั่ง rm, cat, cp และ assembler จากนั้นก็เริ่มพัฒนาบนเครื่อง PDP-7 ต่อ

ในปีต่อมา Doug McIlroy สร้างภาษา TMG (TransMoGrifiers) สำหรับ UNIX บน PDP-7 ขึ้นมาเป็นภาษาโปรแกรมระดับสูงตัวแรก แล้ว Ken ก็สร้างภาษา B ขึ้นโดยเขียนในภาษา TMG โดยอ้างอิงแบบมาจากภาษา BCPL ของ Martin Richards หลังจากสร้างขึ้นสำเร็จก็ได้เขียนภาษา B ใหม่อีกครั้งหนึ่งในภาษา B เอง

ในปี 1971 Dennis Richie พบว่าภาษา B เริ่มตามไม่ทันเครื่องคอมพิวเตอร์ที่อัพเกรดเป็นรุ่น PDP-11 จึงปรับปรุงภาษาขึ้นเป็นภาษา NB (New B) พร้อมกับคอมไพเลอร์ตัวใหม่ ซึ่งต่อมาก็ได้เปลี่ยนชื่อเป็น C

สำหรับ GCC ผมยังไม่เห็นประวัติว่าใช้ compiler ใดสร้างขึ้น แต่โปรแกรมส่วนมากของโครงการ GNU ถูกสร้างขึ้นบนเครื่อง UNIX ก็เป็นไปได้ว่าอาจจะใช้ C compiler ของ Dennis Richie

Old software is old ideas

ซอฟต์แวร์หลายๆ ตัว ไอเดียมันมรดกสืบต่อกันมาตั้งแต่โบราณแล้วล่ะครับ แล้วก็ไม่มีใครกล้าไป Challenge มัน

ตัวอย่างเช่นระบบ mission-critical หลายๆ ตัวที่ต้องการความเสถียร คนก็เลยไม่ค่อยยุ่ง แต่พอให้ config ก็ต้องไปนั่งเรียน config มัน บางอันหน้าตาโคตรไม่เหมือนภาษาคนและภาษาโปรแกรมเลย

– **ระบบฐานข้อมูล** เราใช้ SQL กันมาตั้งแต่โบราณ ไม่นานมานี้กระแสเพิ่งมาบูมด้วย NoSQL ที่กำลังมาท้าทาย SQL อยู่ แต่ละแบบก็มีข้อดีข้อเสียแตกต่างกันไป
– **ระบบพื้นฐานของเครือข่าย** เช่น LDAP RADIUS SMTP POP3 IMAP FTP *(สำหรับคนไม่รู้จัก: สองตัวแรกเป็นระบบเก็บ Login อาจจะรู้จักกันในชื่อ Active Directory สามตัวหลังคือระบบรับส่งอีเมลที่ใช้ในปัจจุบัน)* ถ้าไปลองสืบประวัติดูจะพบว่าพวกนี้หลายตัวสืบพ่อสืบแม่มันอายุมากกว่าอายุผมเสียอีก

(มิตรสหายท่านหนึ่งกล่าวไว้ว่า สรุปแล้ว LDAP หลายๆ ตัวมันคือโค้ดที่ต่อยอดมาจากโค้ดเด็กป. โทที่ปะผุต่อกันมายาวนานกว่า 20 ปี แถมมาจากบริษัทโทรศัพท์ ก็เลยซับซ้อนเกินจำเป็นซะอีก)
– **เว็บบอร์ด** หลายคนบ่นว่าเฟสบุ๊คทำเว็บบอร์ดไม่มีที่เกิดแล้ว ก็เพราะบอร์ดมันยังย่ำตีนอยู่ที่เดิมนั่นล่ะครับ บอร์ดกี่ยี่ห้อๆ ก็มีแต่เข้าไปพิมพ์กระทู้ ตอบกระทู้ จบ โมก็โมไม่กี่อย่าง ลงแชทบอกซ์ ลงวิทยุ
– **เว็บเซิร์ฟเวอร์** สาขานี้ปัจจุบันก็เริ่มมีผู้ท้าชิงมาแข่งกับ ​Apache แต่แต่ละตัวก็ยังใช้ความคิดคล้ายๆ กัน แค่ปรับไปใช้ async ให้มันเร็ว

จริงๆ มันก็มีคนมา challenge นะครับ ซึ่งในอนาคต ไม่รู้จะเกิดหรือจะไป

– **MySQL** กำลังแตกระแหงออกเป็นหลายๆ เสี่ยง ตัวนึงคือ [Drizzle](http://www.drizzle.org) ที่เอา MySQL มาตัดส่วนไม่สำคัญออก เขียนระบบที่เหลือใหม่ให้ทันสมัย เป็นปลั๊กอินซะให้มาก​ โดยไม่ได้สำคัญว่าจะต้อง compatible กับ MySQL เดิม
– **LDAP** ก็มี [LDAPJS](ldapjs.org) ขึ้นมา ซึ่งคนเขียนก็เคย[เขียนไว้ว่าทำไมเราควรจะต้องคิดใหม่ทำใหม่กันได้แล้ว](http://blog.nodejs.org/2011/09/08/ldapjs-a-reprise-of-ldap/) ความแปลกของมันคือ มันไม่ใช่โปรแกรมประเภท Install-Config-Use แต่มันเป็น library ให้เขียน server เอง ฉะนั้นเราอยากจะดึง user มาจากฐานข้อมูลหน้าตาแบบไหน จะทำระบบ ACL ซับซ้อนยังไง จัดการได้เอง ไม่ต้องไปนั่งงงว่าคอนฟิกยังไง ไม่ต้องหาวิธีประหลาดเวลาโปรแกรมไม่รองรับ
– **SMTP** ก็มี [Lamson Project](http://lamsonproject.org/) ซึ่งคนเขียนก็เอียนกับ m4 macro คือมันเป็นภาษาสำหรับเขียนมาโคร ฉะนั้นแล้วก็ไปใช้ภาษาที่คนจริงใช้กันไปเลยอย่าง Python จะเขียน alias file ก็ใส่ regex ได้เลยให้ไม่ต้องงง จะเก็บข้อมูลก็ไม่ต้องใช้ไฟล์ฟอร์แมตปัญญาอ่อน คนจริงต้องใช้ฐานข้อมูลจริง และไม่ใช่แค่ยี่ห้อเดียว จะมองโก จะ SQL ตามสะดวก
– **เว็บบอร์ด**นี่ผมชอบตัวนึงมาก มันชื่อ [Vanilla](vanillaforums.org) ซึ่งไอเดียบอร์ดมันแปลกใหม่มาก กระทู้จะดูแยกบอร์ดก็ได้ หรือดูรวมก็ได้ เว็บบอร์ดจะมีวอลล์ของบอร์ดรวมที่จะเห็นกิจกรรมในเว็บทั้งหมด ใครเปลี่ยนอวาตาร์ สมัครสมาชิก ตั้งกระทู้ก็เห็น จะอัพสเตตัสก็ยังได้ นอกจากนี้เวลามีการตอบกระทู้ที่เรา subscribe ไว้ ก็จะเด้งเตือนในกล่อง notify แบบเฟสบุ๊ค ไม่ต้องไปนั่งรีเฟรชบอร์ดทั้งวันให้เมื่อยตุ้ม
ตัวบอร์ดยังมีปลั๊กอินอีกหลายตัว เช่น Login with Twitter ที่เป็นล็อคอินจริงๆ กดปุ๊บเข้าปั๊บ ไม่เหมือนบอร์ดหลายตัวที่มันมีให้ใช้แต่พอกดเข้าไปมันก็แค่กรอก username ให้ ต้องไปสมัครอีกที หรือจะ integrate กับระบบอื่นๆ เช่น WordPress ที่ทำได้ขนาด SSO ถ้า login อยู่ใน wordpress แค่กดปุ่ม login ใน vanilla ก็เข้าระบบแล้ว ไม่ต้องกรอกแม้แต่ username

*(แอบโฆษณาว่าบอร์ด menome ก็เป็นอันนึงที่ผมพยายาม challenge ฟอร์แมตของเว็บบอร์ดอยู่นะ แต่ระบบมันบั๊กและงงๆ ไปหน่อย จะถอยกลับมาให้หน้าตาเป็นบอร์ดธรรมชาติมากขึ้น แต่ข้างหลังยังจะพยายามคงไว้อยู่)*

– **เว็บเซิร์ฟเวอร์**นี่ผมยกให้ [Mongrel2](http://mongrel2.org) เลย ตัว web server ใช้แนวคิดไม่เหมือนตัวไหนในโลกนี้เลย คือมันแค่รับ request มาแล้วส่งต่อให้ ZeroMQ ที่เป็น message queue ฉะนั้นแล้วเราสามารถมี client กี่ตัวก็ได้ที่รับฟัง queue และประมวลผลคำตอบกลับไปให้ mongrel2

ตัว client นี้ก็ไม่จำเป็นว่าต้องเขียนด้วยภาษาเดียวกัน หรือรันบนเครื่องเดียวกันด้วยซ้ำ (คือคล้ายๆ กับว่าตัว client ที่เราเขียนเนี่ยเป็นคนรับ request จาก client เลย แต่ว่าถ้า client เรารับไม่ทันสามารถ start client มารับเพิ่มอีกกี่ตัวบนกี่เครื่องก็ได้ ซึ่งคำว่าไม่ทันไม่ได้แปลว่า client โดนถล่มย่อยยับเพราะ message queue ไม่ได้ไปบีบคอใครมาให้ตอบ ไม่ตอบก็ไม่ตอบ)

ความเจ๋งอีกอย่างคือ config file มันเป็น SQLite ซึ่งตัว Mongrel ก็มาพร้อมกับตัวช่วย config ไม่ต้องไปนั่งวนใน SQLite เอง แต่ถ้าจะต้อง deploy จำนวนมากๆ สามารถเขียนโปรแกรมที่ให้ตัวช่วย config อ่านแล้วไปแปลงลง SQLite อีกทีก็ได้ หรือถ้าขาโหดก็คุม db ตรงๆ ได้เลย

—-

ผมอยากเห็นเซิร์ฟเวอร์ที่มันปราศจาก openldap freeradius exim4/postfix/sendmail courier/dovecot dhcp3-server bind9 สักที คอนฟิกแต่ละตัวนี่หน้าตาไม่เหมือนกันสักตัว จะภาษาคนก็ไม่ใช่

แถมโปรแกรมบ้าอะไรไม่รู้ สั่ง ntpdate แล้ว error ปิดตัวเองไปดื้อๆ ตอนผมเจอครั้งแรกผมกดลบทิ้งแล้วลงอีกตัวทันที